Depresja atypowa - gdy depresja nie wygląda jak depresja
Nie każda depresja to bezsenność i brak apetytu. W depresji atypowej jest często odwrotnie - dużo snu, wzmożony apetyt i nastrój, który na chwilę poprawia się pod wpływem dobrych wydarzeń. Dlatego bywa rozpoznawana późno.
Typowe objawy depresji atypowej
- Reaktywność nastroju - nastrój poprawia się pod wpływem pozytywnych zdarzeń, ale szybko wraca spadek.
- Nadmierna senność - sen trwający 10 i więcej godzin, a mimo to brak wypoczęcia.
- Wzmożony apetyt i przyrost masy ciała, często ochota na słodycze.
- Uczucie ciężkości rąk i nóg („ołowiane ciało”).
- Silna, długotrwała wrażliwość na odrzucenie i krytykę, która utrudnia relacje i pracę.
Dlaczego warto ją odróżnić?
Depresja atypowa częściej zaczyna się w młodym wieku, bywa mylona z „lenistwem”, problemami z wagą albo trudnym charakterem i częściej współwystępuje z zaburzeniami lękowymi. Wymaga też uważnej diagnozy w kierunku choroby dwubiegunowej, bo cechy atypowe występują w niej częściej. Od trafnej diagnozy zależy dobór leczenia.
Leczenie
Podstawą jest psychoterapia - szczególnie praca nad wrażliwością na odrzucenie, schematami w relacjach i regulacją rytmu dnia - oraz konsultacja psychiatryczna, podczas której lekarz ocenia potrzebę i rodzaj farmakoterapii. Pomocne są regularny rytm snu, aktywność fizyczna i ekspozycja na światło dzienne.
Czynniki ryzyka depresji atypowej
Na rozwój depresji atypowej wpływa wiele czynników jednocześnie. Znaczenie mają predyspozycje rodzinne do zaburzeń nastroju, długotrwały stres oraz doświadczenia odrzucenia lub krytyki w dzieciństwie i w bliskich relacjach. Objawy często pojawiają się już w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości i mają tendencję do przewlekłego, falującego przebiegu.
U części osób objawy nasilają się jesienią i zimą, gdy dni są krótkie. Senność, większy apetyt i spadek energii w tym okresie mogą wskazywać na sezonowy wzorzec zaburzeń nastroju, który również wymaga konsultacji ze specjalistą.
Co możesz zrobić samodzielnie, wspierając leczenie
Codzienne nawyki nie zastąpią terapii ani leczenia, ale mogą ułatwić powrót do lepszego funkcjonowania. Przy depresji atypowej szczególnie ważne jest przeciwdziałanie nadmiernej senności i wycofywaniu się z kontaktów.
- wstawaj o stałej porze, także w weekendy, i ogranicz długie drzemki w ciągu dnia
- wychodź na zewnątrz w pierwszej połowie dnia, by korzystać ze światła dziennego
- planuj małe, konkretne aktywności, zamiast czekać na przypływ energii
- zwracaj uwagę na podjadanie wieczorem i sięganie po alkohol dla poprawy nastroju
- zapisuj sytuacje, w których poczucie odrzucenia było szczególnie silne, i omawiaj je na sesji
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc
Każda postać depresji może wiązać się z myślami o śmierci lub o odebraniu sobie życia. Jeśli takie myśli się pojawiają, nie czekaj na planową wizytę. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112. Całodobowo działa Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222, a pod numerem 116 123 dostępny jest telefon zaufania dla dorosłych.
Najczęstsze pytania
Czy depresja atypowa jest lżejsza od typowej?
Nie. Nazwa odnosi się do innego obrazu objawów, a nie do mniejszego nasilenia. Może znacznie utrudniać funkcjonowanie i wymaga takiego samego leczenia jak inne postacie depresji.
Jak odróżnić depresję atypową od zwykłego zmęczenia?
Zmęczenie mija po odpoczynku i wyspaniu się. W depresji atypowej mimo długiego snu utrzymuje się brak energii, uczucie ciężkości ciała i obniżony nastrój, a objawy trwają co najmniej kilka tygodni i utrudniają codzienne obowiązki. Ocenę warto powierzyć specjaliście, który wykluczy też przyczyny somatyczne, np. choroby tarczycy czy anemię.
Czy depresja atypowa może mieć związek z porą roku?
Może. U części osób objawy takie jak senność, wzmożony apetyt i spadek energii pojawiają się lub nasilają jesienią i zimą. Taki sezonowy wzorzec warto zgłosić specjaliście, bo ma znaczenie przy planowaniu leczenia.