Przejdź do treści

Ta strona wykorzystuje pliki cookies, aby ułatwić korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zmienić ustawienia przeglądarki, aby zablokować zapisywanie plików cookies. Więcej informacji znajdziesz w Polityce dotyczącej cookies i podobnych technologii.

Złożony zespół stresu pourazowego (C-PTSD)

Złożony PTSD rozwija się najczęściej po długotrwałej, powtarzającej się traumie, z której trudno było uciec - np. przemocy w rodzinie, zaniedbaniu w dzieciństwie czy długotrwałym przemocowym związku. W klasyfikacji ICD-11 jest odrębnym rozpoznaniem.

Objawy C-PTSD

Występują objawy klasycznego PTSD - natrętne wspomnienia, unikanie, stała czujność - oraz trwałe trudności w trzech obszarach:

  • Regulacja emocji - silne, trudne do opanowania reakcje albo odrętwienie i odcięcie od uczuć.
  • Obraz siebie - głębokie poczucie wstydu, winy, bezwartościowości, „bycia zepsutym”.
  • Relacje - trudność w zaufaniu, bliskości i utrzymaniu związków, tendencja do izolacji.

Jak wygląda terapia?

Terapia C-PTSD jest zwykle dłuższa niż leczenie pojedynczej traumy i przebiega etapami. Najpierw budujemy stabilizację i umiejętności regulacji emocji, potem - gdy pacjent jest na to gotowy - przepracowujemy wspomnienia traumatyczne (m.in. metodą EMDR), a na końcu wspieramy odbudowę relacji i codziennego życia. Pomocne mogą być też elementy terapii schematu i pracy z ciałem.

Skąd bierze się złożona trauma i jak wpływa na układ nerwowy

Gdy zagrożenie trwa miesiącami lub latami, a dziecko albo dorosły nie ma możliwości ucieczki ani ochrony, organizm uczy się funkcjonować w stanie ciągłego alarmu. To przystosowanie pomaga przetrwać w trudnych warunkach, ale później utrzymuje się także wtedy, gdy niebezpieczeństwo minęło.

Skutkiem bywa nadmierna czujność, reagowanie silnym lękiem lub złością na drobne sygnały, a także odcinanie się od uczuć i od ciała. Wiele osób z C-PTSD doświadcza tzw. emocjonalnych retrospekcji: nagłego zalewu wstydu, bezradności lub przerażenia, bez wyraźnego obrazu wspomnienia. Mogą pojawiać się też objawy dysocjacji, np. poczucie nierealności siebie lub otoczenia.

C-PTSD, PTSD czy depresja - jak się je różnicuje

Objawy złożonej traumy nakładają się na inne zaburzenia, dlatego diagnoza wymaga dokładnego wywiadu. Specjalista bierze pod uwagę historię doświadczeń, czas trwania objawów i to, które obszary funkcjonowania są najbardziej dotknięte.

  • w klasycznym PTSD dominują objawy związane z konkretnym zdarzeniem, a obraz siebie i relacje bywają mniej zaburzone
  • w depresji obniżony nastrój nie musi wiązać się z doświadczeniami traumatycznymi ani z objawami ponownego przeżywania
  • przy C-PTSD często współwystępują depresja, zaburzenia lękowe i uzależnienia, które wymagają uwzględnienia w planie leczenia
  • objawy dysocjacyjne mogą być mylone z problemami z pamięcią lub koncentracją

Jak wspierać bliską osobę ze złożoną traumą

Bliscy często czują się bezradni wobec nagłych zmian nastroju, wycofania lub nieufności. Pomaga przewidywalność i cierpliwość. Nie trzeba znać szczegółów przeżyć bliskiej osoby, żeby być dla niej wsparciem.

Jeśli bliska osoba mówi o myślach samobójczych lub jest w bezpośrednim zagrożeniu, dzwoń pod 112. Wsparcie dają też telefon zaufania dla dorosłych 116 123 oraz Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222, czynne całodobowo.

  • nie naciskaj na opowiadanie o przeszłości, pozwól decydować o tempie
  • zapowiadaj zmiany planów, unikaj zaskakiwania
  • w chwili silnego pobudzenia mów spokojnie, pomagaj skupić się na tym, co tu i teraz
  • dbaj o własne granice i odpoczynek, rozważ konsultację dla siebie

Najczęstsze pytania

Czym C-PTSD różni się od osobowości borderline?

Oba stany mogą wyglądać podobnie, ale różnią się m.in. obrazem siebie i wzorcem relacji. Rozróżnienie wymaga dokładnej diagnozy u specjalisty, bo wpływa na plan terapii.

Czy z C-PTSD można się wyleczyć?

Złożony PTSD jest leczony psychoterapią, a u wielu osób objawy z czasem wyraźnie się zmniejszają i poprawia się codzienne funkcjonowanie. Proces zwykle trwa dłużej niż leczenie pojedynczej traumy i przebiega w indywidualnym tempie, dlatego trudno z góry określić jego długość.

Czy na pierwszej wizycie trzeba opowiadać szczegóły traumy?

Nie. Na początku terapeuta pyta przede wszystkim o obecne objawy i codzienne funkcjonowanie. O trudnych doświadczeniach można mówić ogólnie lub wcale, dopóki nie poczujesz się na to gotowy lub gotowa. Praca ze wspomnieniami odbywa się dopiero po etapie stabilizacji.

Newsletter

Otrzymuj praktyczne porady i informacje o zdrowiu psychicznym