Złożony zespół stresu pourazowego (C-PTSD)
Złożony PTSD rozwija się najczęściej po długotrwałej, powtarzającej się traumie, z której trudno było uciec - np. przemocy w rodzinie, zaniedbaniu w dzieciństwie czy długotrwałym przemocowym związku. W klasyfikacji ICD-11 jest odrębnym rozpoznaniem.
Objawy C-PTSD
Występują objawy klasycznego PTSD - natrętne wspomnienia, unikanie, stała czujność - oraz trwałe trudności w trzech obszarach:
- Regulacja emocji - silne, trudne do opanowania reakcje albo odrętwienie i odcięcie od uczuć.
- Obraz siebie - głębokie poczucie wstydu, winy, bezwartościowości, „bycia zepsutym”.
- Relacje - trudność w zaufaniu, bliskości i utrzymaniu związków, tendencja do izolacji.
Jak wygląda terapia?
Terapia C-PTSD jest zwykle dłuższa niż leczenie pojedynczej traumy i przebiega etapami. Najpierw budujemy stabilizację i umiejętności regulacji emocji, potem - gdy pacjent jest na to gotowy - przepracowujemy wspomnienia traumatyczne (m.in. metodą EMDR), a na końcu wspieramy odbudowę relacji i codziennego życia. Pomocne mogą być też elementy terapii schematu i pracy z ciałem.
Skąd bierze się złożona trauma i jak wpływa na układ nerwowy
Gdy zagrożenie trwa miesiącami lub latami, a dziecko albo dorosły nie ma możliwości ucieczki ani ochrony, organizm uczy się funkcjonować w stanie ciągłego alarmu. To przystosowanie pomaga przetrwać w trudnych warunkach, ale później utrzymuje się także wtedy, gdy niebezpieczeństwo minęło.
Skutkiem bywa nadmierna czujność, reagowanie silnym lękiem lub złością na drobne sygnały, a także odcinanie się od uczuć i od ciała. Wiele osób z C-PTSD doświadcza tzw. emocjonalnych retrospekcji: nagłego zalewu wstydu, bezradności lub przerażenia, bez wyraźnego obrazu wspomnienia. Mogą pojawiać się też objawy dysocjacji, np. poczucie nierealności siebie lub otoczenia.
C-PTSD, PTSD czy depresja - jak się je różnicuje
Objawy złożonej traumy nakładają się na inne zaburzenia, dlatego diagnoza wymaga dokładnego wywiadu. Specjalista bierze pod uwagę historię doświadczeń, czas trwania objawów i to, które obszary funkcjonowania są najbardziej dotknięte.
- w klasycznym PTSD dominują objawy związane z konkretnym zdarzeniem, a obraz siebie i relacje bywają mniej zaburzone
- w depresji obniżony nastrój nie musi wiązać się z doświadczeniami traumatycznymi ani z objawami ponownego przeżywania
- przy C-PTSD często współwystępują depresja, zaburzenia lękowe i uzależnienia, które wymagają uwzględnienia w planie leczenia
- objawy dysocjacyjne mogą być mylone z problemami z pamięcią lub koncentracją
Jak wspierać bliską osobę ze złożoną traumą
Bliscy często czują się bezradni wobec nagłych zmian nastroju, wycofania lub nieufności. Pomaga przewidywalność i cierpliwość. Nie trzeba znać szczegółów przeżyć bliskiej osoby, żeby być dla niej wsparciem.
Jeśli bliska osoba mówi o myślach samobójczych lub jest w bezpośrednim zagrożeniu, dzwoń pod 112. Wsparcie dają też telefon zaufania dla dorosłych 116 123 oraz Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222, czynne całodobowo.
- nie naciskaj na opowiadanie o przeszłości, pozwól decydować o tempie
- zapowiadaj zmiany planów, unikaj zaskakiwania
- w chwili silnego pobudzenia mów spokojnie, pomagaj skupić się na tym, co tu i teraz
- dbaj o własne granice i odpoczynek, rozważ konsultację dla siebie
Najczęstsze pytania
Czym C-PTSD różni się od osobowości borderline?
Oba stany mogą wyglądać podobnie, ale różnią się m.in. obrazem siebie i wzorcem relacji. Rozróżnienie wymaga dokładnej diagnozy u specjalisty, bo wpływa na plan terapii.
Czy z C-PTSD można się wyleczyć?
Złożony PTSD jest leczony psychoterapią, a u wielu osób objawy z czasem wyraźnie się zmniejszają i poprawia się codzienne funkcjonowanie. Proces zwykle trwa dłużej niż leczenie pojedynczej traumy i przebiega w indywidualnym tempie, dlatego trudno z góry określić jego długość.
Czy na pierwszej wizycie trzeba opowiadać szczegóły traumy?
Nie. Na początku terapeuta pyta przede wszystkim o obecne objawy i codzienne funkcjonowanie. O trudnych doświadczeniach można mówić ogólnie lub wcale, dopóki nie poczujesz się na to gotowy lub gotowa. Praca ze wspomnieniami odbywa się dopiero po etapie stabilizacji.