Przejdź do treści

Ta strona wykorzystuje pliki cookies, aby ułatwić korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci Twojego urządzenia. Możesz samodzielnie zmienić ustawienia przeglądarki, aby zablokować zapisywanie plików cookies. Więcej informacji znajdziesz w Polityce dotyczącej cookies i podobnych technologii.

Otępienie i demencja - diagnoza pamięci i wsparcie dla rodziny

Zapominanie zdarza się każdemu. Niepokój powinny jednak budzić zmiany, które utrudniają codzienne życie: gubienie się w znanym miejscu, problemy z obsługą pieniędzy i leków, powtarzanie tych samych pytań, zmiana zachowania. Pomagamy ocenić, co się dzieje, i zaplanować dalsze kroki.

Pierwsze objawy, które warto skonsultować

  • kłopoty z pamięcią świeżych zdarzeń, które utrudniają codzienne funkcjonowanie
  • trudność w znalezieniu słów, gubienie wątku rozmowy
  • gubienie się w znanych miejscach, problemy z orientacją w czasie
  • trudności z planowaniem, obsługą pieniędzy, przyjmowaniem leków
  • zmiany osobowości, apatia, podejrzliwość, drażliwość

Diagnoza neuropsychologiczna

Neuropsycholog bada pamięć, uwagę, język, funkcje wzrokowo-przestrzenne i wykonawcze standaryzowanymi testami. Badanie pomaga odróżnić zmiany związane z wiekiem od łagodnych zaburzeń poznawczych i otępienia, a także od depresji, która u osób starszych może wyglądać jak demencja. Wynik jest punktem odniesienia na przyszłość i wskazówką dla lekarza.

Rola lekarza

Rozpoznanie otępienia stawia lekarz (neurolog, psychiatra, geriatra). Zleca badania, które wykluczają odwracalne przyczyny zaburzeń pamięci - np. niedobór witaminy B12, choroby tarczycy, działania uboczne leków - oraz badanie obrazowe mózgu. Nasza diagnoza neuropsychologiczna jest ważnym elementem tego procesu.

Co możemy zrobić po diagnozie

  • stymulacja poznawcza w małych grupach lub indywidualnie - w badaniach (przegląd Cochrane 2023) przynosi niewielką do umiarkowanej poprawę funkcji poznawczych i komunikacji u osób z łagodnym i umiarkowanym otępieniem
  • trening pamięci i strategie wspierające codzienne funkcjonowanie
  • psychoedukacja i wsparcie psychologiczne dla rodziny i opiekunów
  • wizyty domowe, gdy przyjazd do gabinetu jest trudny

Najczęstsze rodzaje otępienia

Otępienie to zespół objawów, który może mieć różne przyczyny. Rodzaj otępienia wpływa na przebieg choroby i zalecenia, dlatego warto go ustalić.

  • choroba Alzheimera - zwykle zaczyna się od kłopotów z zapamiętywaniem nowych informacji
  • otępienie naczyniowe - związane z chorobami naczyń mózgowych, często przebiega skokowo
  • otępienie z ciałami Lewy'ego - wahania sprawności w ciągu dnia, omamy wzrokowe, objawy ruchowe
  • otępienie czołowo-skroniowe - na początku zmiany zachowania, osobowości lub mowy, często u osób przed 65 rokiem życia
  • otępienie mieszane - połączenie kilku mechanizmów

Łagodne zaburzenia poznawcze - co oznaczają

Łagodne zaburzenia poznawcze to stan, w którym pamięć lub inne funkcje są słabsze, niż można oczekiwać w danym wieku, ale osoba nadal samodzielnie radzi sobie z codziennymi sprawami. Nie każdy przypadek przechodzi w otępienie - u części osób stan pozostaje stabilny, a u niektórych się poprawia, zwłaszcza gdy przyczyną były depresja, niedobory czy działanie leków.

Dlatego po diagnozie zaleca się zwykle badanie kontrolne po pewnym czasie. Porównanie wyników pozwala ocenić, czy zmiany postępują.

Jak rozmawiać z osobą z otępieniem i co ułatwia codzienność

W kontakcie z osobą z zaburzeniami pamięci pomaga mówienie krótkimi zdaniami, zadawanie jednego pytania naraz i unikanie poprawiania czy sprawdzania pamięci w stylu „przecież ci mówiłem”. Stały rytm dnia, kalendarz w widocznym miejscu, opisane szafki i pojemnik na leki z podziałem na pory dnia zmniejszają zagubienie. Warto też zawczasu zadbać o sprawy prawne i finansowe, póki chory może wyrazić swoją wolę.

Najczęstsze pytania

Czy na badanie pamięci potrzebne jest skierowanie?

Nie. Warto zabrać dokumentację medyczną i listę leków, a na pierwszą wizytę przyjść z bliską osobą, która zna codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Czy badanie może odbyć się w domu?

Część badania i rozmowa z rodziną mogą odbyć się w domu - ustalamy to indywidualnie.

Czy zaburzenia pamięci zawsze oznaczają demencję?

Nie. Kłopoty z pamięcią mogą wynikać z depresji, przewlekłego stresu, niedoboru snu, niedoborów witamin, chorób tarczycy, działania leków czy nadużywania alkoholu. Wiele z tych przyczyn można leczyć, dlatego ważna jest pełna diagnostyka.

Czy można zmniejszyć ryzyko otępienia?

Na część czynników ryzyka mamy wpływ: kontrolę ciśnienia, cukrzycy i cholesterolu, aktywność fizyczną, niepalenie, ograniczenie alkoholu, leczenie niedosłuchu, aktywność umysłową i kontakty z ludźmi. Nie dają one gwarancji, ale wspierają zdrowie mózgu.

Newsletter

Otrzymuj praktyczne porady i informacje o zdrowiu psychicznym