Kryzys zdrowia psychicznego - objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie
Kryzys psychiczny to stan, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. Może pojawić się nagle - po stracie, rozstaniu czy wypadku - albo narastać latami. Najważniejsze: kryzys jest przejściowy, a pomoc jest dostępna.
Gdzie szukać pilnej pomocy?
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia dzwoń pod 112. Całodobowo działa Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym 800 70 2222 oraz Telefon Zaufania 116 123; dzieci i młodzież: 116 111.
Objawy kryzysu
- przytłoczenie emocjami, płaczliwość albo odrętwienie
- bezsenność, brak apetytu, wyczerpanie
- trudność w podejmowaniu decyzji i w codziennych czynnościach
- poczucie bezradności i beznadziei
- sięganie po alkohol lub leki, żeby „przetrwać”
- myśli o śmierci lub zrobieniu sobie krzywdy
Najczęstsze przyczyny
Kryzys może wywołać śmierć bliskiej osoby, rozstanie, utrata pracy, choroba, wypadek, przemoc, ale też kumulacja wielu mniejszych obciążeń. Wiele zależy od tego, jakie mamy wsparcie i zasoby - to, co jedną osobę tylko osłabi, u innej może wywołać poważny kryzys.
Co może pomóc od razu?
- powiedz komuś zaufanemu, co się dzieje - nie zostawaj z tym sam(a)
- zadbaj o podstawy: sen, posiłki, picie wody
- ogranicz alkohol i inne substancje
- podziel dzień na małe kroki, odłóż ważne decyzje na później
- umów konsultację ze specjalistą - interwencja kryzysowa to krótka, skoncentrowana forma pomocy
Rodzaje kryzysów psychicznych
Specjaliści interwencji kryzysowej opisują kilka typów kryzysów. Rozróżnienie pomaga zrozumieć, co się dzieje, i dobrać formę pomocy.
- kryzys sytuacyjny - nagłe, nieoczekiwane wydarzenie, np. wypadek, diagnoza choroby, utrata pracy
- kryzys rozwojowy - związany z przejściem do nowego etapu życia, np. dorastanie, narodziny dziecka, wyprowadzka dzieci, emerytura
- kryzys egzystencjalny - utrata poczucia sensu, wartości i kierunku
- kryzys traumatyczny - po doświadczeniu zagrożenia życia, przemocy lub katastrofy
Jak przebiega interwencja kryzysowa
Interwencja kryzysowa to krótka, nastawiona na bieżącą sytuację forma pomocy. Na pierwszym spotkaniu specjalista ocenia bezpieczeństwo, w tym ryzyko samobójstwa, i pomaga uporządkować to, co się wydarzyło. Następnie wspólnie szuka się zasobów - ludzi, miejsc i umiejętności, na których można się teraz oprzeć - oraz najbliższych, wykonalnych kroków.
Zwykle wystarcza kilka spotkań w krótkich odstępach. Jeśli okazuje się, że kryzys odsłonił trudności trwające dłużej, np. depresję, uzależnienie czy skutki traumy, specjalista proponuje dalsze leczenie: psychoterapię lub konsultację psychiatryczną.
Kryzys a zaburzenie psychiczne - czym się różnią
Kryzys jest naturalną reakcją na przeciążenie i nie oznacza choroby psychicznej. Zwykle ma wyraźny początek i trwa kilka tygodni, a przy odpowiednim wsparciu natężenie objawów stopniowo spada. Niepokój powinno budzić, gdy objawy nie słabną po upływie około miesiąca lub narastają, gdy pojawiają się nawracające wspomnienia i koszmary po traumie, albo gdy alkohol czy leki stają się głównym sposobem radzenia sobie. Wtedy warto skonsultować się ze specjalistą, aby wykluczyć rozwój depresji, zaburzeń lękowych lub stresu pourazowego.
Najczęstsze pytania
Jak pomóc bliskiej osobie w kryzysie?
Bądź obecny(a), słuchaj bez oceniania, zapytaj wprost o myśli samobójcze - takie pytanie nie zwiększa ryzyka. Pomóż umówić wizytę u specjalisty, a przy zagrożeniu życia nie zostawiaj tej osoby samej i dzwoń pod 112.
Ile trwa kryzys psychiczny?
Ostra faza kryzysu trwa zwykle od kilku dni do kilku tygodni. Czas ten zależy od rodzaju wydarzenia, dostępnego wsparcia i wcześniejszych doświadczeń. Jeśli objawy nie słabną lub się nasilają, warto szukać pomocy specjalistycznej.
Czy kryzys psychiczny może być szansą?
Dla wielu osób kryzys, choć bolesny, staje się momentem zmiany - prowadzi do przewartościowania priorytetów, nauki nowych sposobów radzenia sobie czy sięgnięcia po pomoc. Nie oznacza to, że trzeba go przechodzić samemu ani że cierpienie jest potrzebne.