Leczenie otyłości - wsparcie psychologiczne i zmiana nawyków
Otyłość jest chorobą przewlekłą, a nie brakiem silnej woli. Polskie zalecenia (PTLO 2024) opierają jej leczenie na kilku filarach: żywieniu, aktywności fizycznej, wsparciu psychologicznym, a w razie wskazań - lekach lub chirurgii. W Centrum Leczenia zajmujemy się częścią psychologiczną i behawioralną, współpracując z lekarzem prowadzącym pacjenta.
W czym pomaga psycholog
- jedzenie emocjonalne i podjadanie pod wpływem stresu, nudy, samotności
- napady objadania się (zaburzenie z napadami objadania, BED)
- powracające „diety cud” i efekt jo-jo
- obraz ciała, wstyd, unikanie aktywności i lekarzy
- utrzymanie zmian po zakończeniu leczenia farmakologicznego
- przygotowanie psychologiczne do operacji bariatrycznej
Jak pracujemy
Zaczynamy od konsultacji i oceny nawyków żywieniowych, nastroju, snu i stresu. Sprawdzamy, czy nie występują zaburzenia odżywiania wymagające innej formy leczenia (np. anoreksja, bulimia). Następnie pracujemy metodami poznawczo-behawioralnymi: samoobserwacja, planowanie posiłków, radzenie sobie z głodem emocjonalnym, zapobieganie nawrotom. Na życzenie pacjenta możemy włączyć hipnoterapię jako metodę uzupełniającą.
Dieta - także roślinna
Skuteczna dieta to taka, którą da się utrzymać latami. Dieta roślinna (wegetariańska lub wegańska) może być dobrym wyborem przy redukcji masy ciała, o ile jest dobrze zbilansowana - z odpowiednią ilością białka, witaminy B12, żelaza i wapnia. Szczegółowy jadłospis warto ustalić z dietetykiem klinicznym, a przy chorobach przewlekłych - z lekarzem.
Kiedy do lekarza
Według zaleceń leczenie farmakologiczne otyłości rozważa się przy BMI 30 i więcej albo 27 i więcej z chorobami związanymi z masą ciała, a leczenie chirurgiczne - m.in. przy BMI 35 i więcej. O lekach decyduje lekarz po badaniu. Nasza rola to wsparcie psychologiczne przed, w trakcie i po takim leczeniu.
Dlaczego tak trudno utrzymać niższą masę ciała
Po schudnięciu organizm uruchamia mechanizmy obronne: zmienia się poziom hormonów regulujących głód i sytość, rośnie apetyt, a wydatek energetyczny spada. To biologiczna reakcja, a nie dowód słabej woli. Dlatego efekt jo-jo zdarza się tak często po restrykcyjnych dietach i dlatego leczenie otyłości planuje się na lata, a nie na kilka tygodni.
W pracy psychologicznej przygotowujemy pacjenta na ten etap: uczymy rozpoznawać wczesne sygnały powrotu dawnych nawyków, reagować na wzrost masy ciała bez poczucia porażki i wracać do planu bez rezygnowania z całego leczenia.
Myśli i przekonania, które utrudniają leczenie
Wiele osób z otyłością ma za sobą lata krytyki, porad i nieudanych prób. Zostawia to ślad w sposobie myślenia, który potrafi sabotować nawet dobrze zaplanowane zmiany. W terapii poznawczo-behawioralnej uczymy się je zauważać i zastępować bardziej realistycznymi.
- myślenie „wszystko albo nic”: „zjadłem ciastko, więc dzień i tak stracony”
- traktowanie jedzenia jako nagrody lub kary
- przekonanie, że zmiana ma sens tylko przy szybkim spadku wagi
- odkładanie życia na „po schudnięciu” - aktywności, spotkań, zakupów
- zawstydzanie siebie, które zamiast motywować, prowadzi do podjadania
Sen, stres i nastrój a masa ciała
Niedobór snu zwiększa apetyt i ochotę na produkty wysokokaloryczne, a przewlekły stres sprzyja jedzeniu dla ulgi. Z kolei depresja może zarówno zmniejszać, jak i zwiększać apetyt. Dlatego w leczeniu otyłości zwracamy uwagę na jakość snu, objawy bezdechu sennego wymagające konsultacji lekarskiej, poziom stresu i nastrój - czasem praca nad nimi jest pierwszym krokiem, który ułatwia zmianę nawyków żywieniowych.
Najczęstsze pytania
Czy hipnoza zastąpi dietę i ruch?
Nie. Hipnoterapia może pomagać w pracy nad nawykami i jedzeniem emocjonalnym, ale nie zastępuje leczenia otyłości opartego na żywieniu, aktywności i - gdy trzeba - leczeniu lekarskim.
Czy pracujecie z osobami po operacji bariatrycznej?
Tak - przygotowanie psychologiczne przed zabiegiem i wsparcie po nim są ważną częścią długoterminowego leczenia.
Czy jedzenie emocjonalne można wyleczyć?
Można nauczyć się nad nim panować. Celem terapii jest rozpoznawanie emocji, które uruchamiają jedzenie, i budowanie innych sposobów radzenia sobie z nimi. Nie chodzi o to, by jedzenie przestało dawać przyjemność, ale by przestało być jedynym sposobem na stres i smutek.
Jak odróżnić napady objadania się od zwykłego przejadania?
W napadach objadania się w krótkim czasie zjada się dużą ilość jedzenia z poczuciem utraty kontroli, często w samotności i bez głodu, a potem pojawia się wstyd i poczucie winy. Gdy takie epizody powtarzają się regularnie, warto zgłosić się na diagnozę, bo zaburzenie to wymaga ukierunkowanego leczenia.