Anoreksja i bulimia - jakie są różnice i jak uzyskać pomoc
Anoreksja i bulimia to poważne zaburzenia odżywiania, które dotyczą nie tylko jedzenia, ale emocji, obrazu siebie i poczucia kontroli. Mogą zagrażać zdrowiu i życiu, a wczesna pomoc znacząco poprawia rokowania.
Anoreksja (jadłowstręt psychiczny)
Charakteryzuje się znacznym ograniczaniem jedzenia prowadzącym do zbyt niskiej masy ciała, silnym lękiem przed przytyciem i zaburzonym postrzeganiem własnego ciała. Mogą pojawiać się intensywne ćwiczenia, zaburzenia miesiączkowania, osłabienie, uczucie zimna, wypadanie włosów.
Bulimia (żarłoczność psychiczna)
Polega na powtarzających się napadach objadania się z poczuciem utraty kontroli, po których następują zachowania kompensacyjne - prowokowanie wymiotów, środki przeczyszczające, głodówki lub nadmierny wysiłek. Masa ciała często jest prawidłowa, dlatego bulimia długo pozostaje niezauważona.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc lekarska?
- szybki spadek masy ciała, omdlenia, zawroty głowy
- kołatanie serca, bardzo niskie tętno
- częste wymioty (ryzyko zaburzeń elektrolitowych)
- odmowa przyjmowania płynów, myśli samobójcze
Jak wygląda leczenie?
Leczenie zaburzeń odżywiania wymaga współpracy psychoterapeuty, lekarza (często także psychiatry) i dietetyka. U osób niepełnoletnich kluczowy jest udział rodziny. Przy znacznym niedożywieniu lub zagrożeniu zdrowia w pierwszej kolejności kierujemy do leczenia medycznego, a psychoterapia jest prowadzona równolegle lub po ustabilizowaniu stanu somatycznego.
Wczesne sygnały ostrzegawcze zaburzeń odżywiania
Zaburzenia odżywiania rozwijają się zwykle stopniowo, a pierwsze zmiany łatwo pomylić ze „zdrowym odżywianiem” czy dietą. Warto zwrócić uwagę na:
- eliminowanie kolejnych grup produktów i liczenie każdej kalorii
- unikanie wspólnych posiłków i jedzenie w ukryciu
- znikanie dużych ilości jedzenia, opakowania chowane w pokoju
- wychodzenie do łazienki zaraz po posiłku
- częste ważenie się, sprawdzanie ciała w lustrze, noszenie luźnych ubrań
- ćwiczenia mimo choroby czy zmęczenia, rozdrażnienie, gdy trening się nie uda
Różnice i podobieństwa między anoreksją a bulimią
W obu zaburzeniach samoocena jest silnie uzależniona od wagi i wyglądu, a jedzenie staje się sposobem radzenia sobie z emocjami. Różni je przede wszystkim przebieg: w anoreksji dominuje restrykcja i niska masa ciała, w bulimii cykl napadów objadania i zachowań kompensacyjnych. Te zaburzenia mogą przechodzić jedno w drugie, a część osób ma objawy obu.
Warto też wiedzieć o zaburzeniu z napadami objadania się, w którym napady nie są równoważone wymiotami czy głodówką. Wiąże się ono z dużym poczuciem wstydu i również wymaga leczenia.
Jak rozmawiać z osobą, u której podejrzewasz zaburzenia odżywiania
Wybierz spokojny moment, nie przy stole. Mów o tym, co widzisz i co czujesz, np. „martwię się, bo widzę, że rzadko z nami jesz”, zamiast komentować wagę czy wygląd. Spodziewaj się zaprzeczenia lub złości - to częsta reakcja, a nie dowód, że problemu nie ma. Unikaj kontrolowania talerza i kar. Zaproponuj wspólną wizytę u lekarza i psychologa. Przy myślach samobójczych lub zagrożeniu życia dzwoń pod 112; młodzież może zadzwonić pod 116 111, a dorośli pod 116 123 lub 800 70 2222.
Najczęstsze pytania
Co zrobić, jeśli podejrzewam zaburzenia odżywiania u dziecka?
Porozmawiaj z dzieckiem spokojnie, bez oceniania wyglądu i jedzenia, i umów wizytę u lekarza pediatry oraz konsultację psychologiczną. Nie czekaj, aż dziecko samo poprosi o pomoc - osoby z zaburzeniami odżywiania często nie widzą problemu.
Czy z anoreksji i bulimii można wyzdrowieć?
Tak, wiele osób wraca do zdrowia, choć leczenie często trwa długo i zdarzają się okresy nawrotów objawów. Rokowanie poprawiają wczesne rozpoczęcie leczenia, współpraca kilku specjalistów i wsparcie bliskich.
Czy chłopcy i mężczyźni też chorują na anoreksję i bulimię?
Tak. U chłopców i mężczyzn zaburzenia odżywiania częściej są przeoczane, bo mogą przybierać formę obsesyjnego treningu, budowania masy mięśniowej i ścisłej kontroli diety. Objawy i zagrożenia zdrowotne wymagają takiej samej uwagi jak u kobiet.